U našem članku pod naslovom „Šta je MS (multipla skleroza) kod dece? Koji su simptomi? Kako se leči?” govorit ćemo o detaljima ove bolesti. Pedijatrijska MS je multipla skleroza koja počinje u detinjstvu ili adolescenciji. Dok približno 98% dece s MS-om ima oblik bolesti s relapsima i remisijama, taj udio kod odraslih pacijenata iznosi 84%. Ovo autoimuno oboljenje narušava komunikaciju između detetovog mozga i tela. Simptomi uključuju slabost mišića, kognitivne poteškoće i probleme s vidom. Lečenje može smanjiti učestalost pogoršanja simptoma.
Šta je pedijatrijska MS?
Multipla skleroza (MS) kod dece, odnosno pedijatrijska MS, je autoimuna bolest koja se javlja prije 18. godine i zahvata centralni nervni sistem, odnosno mozak i kičmenu moždinu.
Kod dece koja imaju MS, imunološki sistem greškom napada mijelin, zaštitni sloj koji se nalazi oko nerava u mozgu i kičmenoj moždini. Kada se mijelin ošteti, prenos nervnih signala između mozga i ostatka tela može biti otežan.
Zbog toga se mogu pojaviti simptomi kao što su slabost mišića, umor, problemi s pamćenjem, ravnotežom i koordinacijom, kao i promene vida.
Za pedijatrijsku MS ne postoji potpuno izlečenje, ali postoje terapije koje pomažu u kontroli simptoma i smanjuju rizik od dugoročnih posledica bolesti.
Koji se oblici multiple skleroze (MS) javljaju kod dece?
Najčešći oblik MS-a kod dece je relapsni oblik. Oko 98% dece kojoj je dijagnosticirana ova bolest ima upravo taj oblik. Simptomi MS-a se pogoršavaju ili se povremeno javljaju i nestaju tokom detetovog života.
Primarno progresivni MS je ređi. To znači da se simptomi kod deteta mogu vremenom pogoršavati.
Koji su simptomi multiple skleroze kod dece?
Neki od ranih simptoma multiple skleroze kod dece uključuju:
- Optički neuritis: Bolan gubitak vida na jednom ili oba oka
- Transverzalni mijelitis: Slabost i/ili utrnulost uzrokovana upalnim ožiljkom na kičmenoj moždini
Prilikom postavljanja dijagnoze MS-a, lekar će obratiti pažnju i na ove rane simptome.
Koji su simptomi MS-a kod dece?
Kod dece se najčešće mogu javiti sljedeći simptomi MS-a:
- Utrnulost, trnci ili osećaj bockanja.
- Vrtoglavica.
- Teškoće pri hodanju i održavanju ravnoteže.
- Umor.
- Slabost u mišićima.
- Drhtanje.
- Teškoće s koncentracijom ili pamćenjem.
- Smetnje vida, poput zamagljenog ili dvostrukog vida.
Simptomi nisu isti kod svakog deteta i mogu se menjati iz dana u dan. Najčešće se ne javljaju svi navedeni simptomi, već samo neki od njih.
Koji su uzroci MS-a kod dece?
MS kod dece nastaje zbog gubitka mijelina, što se naziva demijelinizacija.
Mijelin je zaštitni sloj koji se nalazi oko nervnih ćelija u mozgu i kičmenoj moždini. On pomaže da se poruke između mozga i ostatka tela pravilno prenose.
Imunološki sistem štiti organizam od virusa, bakterija i drugih štetnih stvari. Međutim, kod MS-a imunološki sistem greškom napada mijelin, kao da je nešto štetno, i tako ga oštećuje.
Kada dođe do oštećenja mijelina, mogu se pojaviti promene koje se na snimanjima vide kao lezije ili plakovi. Takvo oštećenje može ometati normalan prenos signala između mozga i različitih delova tela, zbog čega se mogu javiti različiti simptomi.
Još uvek se ne zna tačno zašto dolazi do ove reakcije imunološkog sistema.
Koji su faktori rizika za MS kod dece?
Tokom trudnoće rizik da dete razvije MS može biti veći ako su prisutni sledeći faktori:
- Izloženost toksinima, kao što su duhanski dim (pasivno pušenje) i pesticidi.
- Nizak nivo vitamina D u krvi.
- Izloženost virusu (Epstein-Barr virus ili mononukleoza).
- Gojaznost.
Lekar koji vodi trudnoću može pomoći u planiranju i očuvanju dobrog zdravlja tokom trudnoće.
Koje komplikacije može izazvati MS kod dece?
Kod dece koja imaju MS mogu se pojaviti sledeće komplikacije:
- Teškoće pri samostalnom hodanju.
- Depresija i anksioznost.
- Problemi s obavljanjem školskih obaveza.
- Slabija koordinacija pokreta šaka i ruku.
- Poteškoće s kontrolom mokraćnog mehura ili creva, odnosno inkontinencija.
Mnoge od ovih poteškoća ne moraju se javiti odmah, a neke se mogu pojaviti tek kasnije, kada dete odraste.
Kako se postavlja dijagnoza MS-a kod djece?
Da bi utvrdio da li dete ima MS, lekar prvo obavlja opći i neurološki pregled, a zatim prema potrebi traži dodatne pretrage. Također će razgovarati o ranijem zdravstvenom stanju deteta i simptomima koji su se pojavili.
Pošto slične tegobe mogu biti prisutne i kod drugih bolesti, rade se dodatni testovi kako bi se proverili mogući uzroci i došlo do tačne dijagnoze.
U dijagnostici se mogu koristiti sledeće pretrage:
- Analize krvi i urina.
- Slikovne pretrage, kao što su magnetna rezonanca (MRI) ili optička koherentna tomografija.
- Lumbalna punkcija.
- Testovi evociranih potencijala (EP).
S obzirom na to da simptomi MS-a mogu biti slični simptomima drugih bolesti, ponekad je potrebno više vremena da se postavi tačna dijagnoza. Zbog toga dete može nekoliko puta ići na preglede kod lekara, što može biti naporno i za dete i za porodicu. Međutim, kada se dijagnoza konačno potvrdi, lekarski tim može lakše odrediti odgovarajuće lečenje i bolje kontrolisati simptome, kako bi bolest što manje uticala na svakodnevni život deteta.
Može li se MS dijagnosticirati kod novorođenčadi?
Simptomi MS-a nisu prisutni pri rođenju; stoga je malo verovatno da će se dijagnoza postaviti u dobi dok je beba još uvek mala. Simptomi postaju izraženiji kako dete raste i razvija se. Bolest se najčešće javlja tokom adolescencije. Većina dijagnoza postavlja se pre 16. godine života.
Kako se leči MS kod dece?
Kod dece koja imaju MS koji se javlja kroz napade, često se koristi terapija koja menja tok bolesti (DMT). Ova terapija može usporiti napredovanje bolesti i smanjiti broj pogoršanja simptoma. Jedan od lekova koji je odobrila FDA je fingolimod u oralnom obliku. Ovaj lek se preporučuje deci od 10 godina i starijoj. Trenutno se istražuju i druge DMT terapije za primenu kod dece.
Lekar će također lečiti i simptome MS-a koji se javljaju kod deteta.
U ove terapije mogu spadati:
- Radna terapija.
- Fizikalna terapija.
- Govorna terapija.
- Neuropsihološka testiranja i terapija.
Ako simptomi utiču na pamćenje i razmišljanje, detetu može biti potrebna dodatna podrška tokom nastave.
Mogu biti dostupna i klinička istraživanja u kojima se ispituje delovanje novih terapija. jekar može dati više informacija o tome da li bi takva opcija mogla biti odgovarajuća za dete.
Kada se treba obratiti lekaru?
Veoma je važno razgovarati s lekarima ako se dete žali na bilo kakve simptome, poput osećaja trnjenja u rukama i nogama ili promena vida. Rano otkrivanje multiple skleroze (MS) je od ključnog značaja. Lekari mogu pregledati dete ili adolescenta i odrediti najbolji put ka postavljanju dijagnoze.
Ako se nakon postavljanja dijagnoze pojave novi simptomi ili dođe do pogoršanja stanja (napada bolesti), potrebno je kontaktirati zdravstveni tim.
Kakav je tok MS-a kod dece?
Kod dece kojoj je postavljena dijagnoza MS-a, tok bolesti je najčešće povoljan. Postoje terapije koje mogu smanjiti broj pogoršanja i ublažiti simptome. Da bi se smanjio rizik od trajnih posljedica i invaliditeta, MS je potrebno redovno pratiti i lečiti tokom celog života. Zbog toga dete treba imati redovne kontrole kod zdravstvenog tima koji prati tok bolesti.
Kod neke dece koja imaju MS sa napadima, kasnije u odrasloj dobi može se razviti sekundarno progresivni MS. Kod ovog oblika simptomi se postepeno pogoršavaju. Istraživanja pokazuju da kod osoba kojima je MS dijagnosticiran u detinjstvu bolest obično napreduje sporije nego kod odraslih osoba koje imaju sekundarno progresivni MS.
Da li MS može uticati na školski život deteta?
Pošto MS može uticati na pamćenje, razmišljanje i učenje, dete može imati poteškoće u školi. Zbog toga može biti korisno uraditi barem jedno neuropsihološko testiranje. Također je važno redovno razgovarati sa nastavnicima. Postoje različiti načini podrške koji mogu pomoći detetu da školske obaveze i ciljeve ostvaruje u skladu sa svojim mogućnostima i tempom.
Većina dece koja imaju MS može se normalno družiti sa svojim vršnjacima. Mogu se igrati i učestvovati u istim aktivnostima kao i druga deca. Ako postoji bilo kakva nedoumica, lekar može roditeljima objasniti da li je određena aktivnost sigurna za dete.
Za roditelje ili osobe koje brinu o detetu, saznanje da dete ima MS može biti zabrinjavajuće. Kod većine dece MS se javlja u obliku napada, što znači da se simptomi tokom života mogu povremeno pojavljivati i povlačiti. Lekar može napraviti plan lečenja kako bi se smanjila učestalost i jačina simptoma. Iako je MS bolest koja traje celi život i ne može se potpuno izlečiti, uz pravilno lečenje i praćenje dete može nastaviti da se igra, uči i vodi svakodnevni život sa što manje poteškoća.