U našem članku pod naslovom "Šta je pedijatrijski tumor mozga? Kako se leči?", detaljno ćemo govoriti o ovoj temi. Tumori mozga kod dece mogu biti maligni (kancerogeni) ili benigni (ne-kancerogeni). Vrste tumora razlikuju se prema tome u kojem delu mozga nastaju. Pedijatrijski tumor mozga može izazvati simptome kada počne vršiti pritisak na određeno područje mozga. Iako neki tumori mogu biti životno ugrožavajući, savremene metode dijagnostike i lečenja značajno su povećale šanse za oporavak kod mnogih pacijenata.
Šta je pedijatrijski tumor mozga?
Pedijatrijski tumor mozga je rast abnormalnih moždanih ćelija kod deteta. Moždana ćelija postaje abnormalna kada prođe kroz genetske promene. Promjena u specifičnom genu u moždanim ćelijama može uzrokovati da ćelija formira tumor.
Postoji mnogo vrsta pedijatrijskih tumora mozga i mogu se pojaviti u bilo kojoj dobi, od rođenja do adolescencije, a ponekad čak i u odrasloj dobi. Tumori mozga (neoplazme) mogu biti maligni (kancerogeni) ili nemaligni (ili benigni, nekancerogeni).
Koliko su česti tumori mozga kod dece?
Tumori mozga spadaju među najčešće vrste raka kod dece i svake godine se dijagnosticiraju kod više od 5.000 dece.
Koje vrste tumora mozga se javljaju kod dece?
Postoji više vrsta pedijatrijskih tumora mozga koji se obično dele prema vrsti moždanih ćelija iz kojih se razvijaju. Najčešće se dele u sledeće grupe:
- Gliomi.
- Embrionalni tumori.
- Pinealni tumori.
- Kraniofaringiomi.
- Tumori zametnih ćelija.
- Tumori horoidnog pleksusa.
- Švanomi.
- Meningiomi.
Gliomi
Gliomi nastaju iz glijalnih ćelija u mozgu. Ove ćelije imaju važnu ulogu u podršci, ishrani i zaštiti moždanog tkiva i nervnih ćelija, odnosno neurona. Gliomi čine oko polovine svih tumora mozga kod dece. Gliomi se mogu podeliti na tumore niskog stepena, koji obično rastu sporo, i tumore visokog stepena, koji imaju agresivniji tok i brže se razvijaju.
Specifične vrste glioma su sledeće:
- Astrocitom počinje u vrsti glijalnih ćelija koje se nazivaju astrociti. Ova vrsta tumora može se razviti u mozgu ili kičmenoj moždini. Može rasti sporo, ali može biti i agresivna.
- Oligodendrogliom nastaje iz vrste glijalnih ćelija koje se nazivaju oligodendrociti. Ova vrsta tumora najčešće se nalazi u vanjskom sloju mozga.
- Neuroglijalne ćelije sastoje se od glijalnih i neuronskih ćelija. Neuroglijalni tumori mogu nastati u mozgu ili kičmenoj moždini, a kod određenih pacijenata mogu biti povezani s pojavom epileptičnih napada.
- Ependimomi potiču od ependimalnih ćelija koje oblažu moždane komore, odnosno prostore ispunjene tečnošću u mozgu.
Embrionalni tumori
Embrionalni tumori nastaju u fetalnim ili embrionalnim ćelijama u centralnom nervnom sistemu. To su kancerogeni tumori koji se mogu pojaviti u bilo kojoj dobi, ali se najčešće javljaju kod dojenčadi i male dece.
Određene vrste embrionalnih tumora su:
- Meduloblastom, najčešća vrsta embrionalnog tumora, počinje u stražnjem delu mozga, u malom mozgu.
- Meduloepiteliom je redak tumor brzog rasta, koji se najčešće javlja kod beba i male dece.
- Atipični teratoidni/rabdoidni tumor (ATRT) redak je tumor koji se najčešće razvija u malom mozgu kod veoma male dece.
- Embrionalni tumor s višeslojnim rozetama (ETMR) predstavlja agresivan oblik tumora mozga kod dece, koji nastaje u centralnom nervnom sistemu.
Tumori epifize
Tumori epifize nastaju u maloj žlezdi (epifiza), smeštenoj u središnjem delu mozga, koja je odgovorna za lučenje hormona melatonina. Postoje različite vrste tumora koji potiču iz epifize, a prema svojim karakteristikama mogu biti benigni, odnosno nekancerogeni, ili maligni, odnosno kancerogeni.
Tumori epifize kod dece mogu se javiti u nekoliko različitih oblika:
- Pineoblastom spada među najagresivnije embrionalne tumore i može se vrlo brzo proširiti na druge delove mozga i kičmene moždine.
- Pinealni parenhimski tumori imaju srednji stepen agresivnosti i, ako se otkriju na vreme, najčešće ostaju ograničeni na područje epifize.
- Tumori zametnih ćelija razvijaju se iz ostataka embrionalnog tkiva prisutnog u području epifize.
Kraniofaringiomi
Kraniofaringiomi su nekancerogeni tumori koji nastaju u blizini hipofize. Kraniofaringiomi se razvijaju iz ostataka embrionalnog tkiva povezanog s hipofizom. Po svojoj građi mogu biti čvrsti, ispunjeni tečnošću u obliku ciste ili kombinacija oba oblika. Njihov rast može biti spor, ali kod pojedinih slučajeva mogu napredovati brže.
Ovi tumori mogu vršiti pritisak na hipofizu, koja proizvodi hormone koji regulišu rast, krvni pritisak i reprodukciju. Ovi tumori mogu zahvatiti hipotalamus, dio mozga odgovoran za brojne važne funkcije, poput kontrole telesne temperature, ravnoteže tekućina i emocionalnih reakcija. Ako pritisnu optičke živce, mogu izazvati i određene probleme sa vidom.
Tumori germinativnih ćelija
Tumori germinativnih ćelija razvijaju se iz posebne vrste embrionalnih ćelija. U normalnom razvoju, te ćelije napuštaju područje mozga i kasnije učestvuju u stvaranju jajnika ili testisa. Germinativne ćelije koje ostanu u mozgu mogu postati kancerogene, formirajući tumore germinativnih ćelija. Ovi tumori se mogu proširiti na kičmu i cerebrospinalnu tečnost (CSF).
Šta uzrokuje tumor mozga?
Neoplazma nastaje kada se zdrave ćelije počnu nekontrolisano umnožavati. Iako uzroci nisu potpuno poznati, istraživanja ukazuju na to da nekontrolisani rast ćelija može biti povezan s određenim promenama i okolnostima:
- Genetskim promenama unutar ćelije,
- Nasleđivanjem gena koji mogu povećati rizik od nastanka raka,
- Ranijom izloženošću zračenju, posebno ako je zračenje korišteno u lečenju neke druge vrste raka.
Kod neke dece tumori mozga mogu biti povezani s određenim naslednim ili drugim zdravstvenim stanjima koja povećavaju mogućnost razvoja raka. Ipak, stručnjaci još uvijek istražuju na koji način su ta stanja međusobno povezana.
Ovi sindromi, koji mogu biti povezani s povećanim rizikom od razvoja tumora, uključuju:
- Li-Fraumeni sindrom,
- neurofibromatozu tipa I,
- neurofibromatozu tipa II,
- tuberoznu sklerozu,
- Von Hippel-Lindauovu bolest,
- sindrom bazocelularnog nevusa, poznat i kao Gorlinov sindrom,
- Cowdenov sindrom,
- porodičnu adenomatoznu polipozu (FAP),
- Lynchov sindrom.
Koji su znaci i simptomi tumora mozga kod dece?
Znakovi i simptomi tumora mozga kod dece mogu se razlikovati od slučaja do slučaja. Zavise od vrste tumora, njegove veličine, brzine rasta i mesta na kojem se nalazi. Mogu uključivati:
- Izražena pospanost.
- Jutarnje glavobolje koje mogu prestati nakon što dete povrati.
- Povećanje veličine glave kod bebe.
- Mučnina i povraćanje, često povezani s glavoboljom, bez prisustva proleva.
- Problemi s vidom, sluhom ili govorom.
- Poteškoće s ravnotežom.
- Nedostatak koordinacije.
- Iznenadne promene u ponašanju.
- Slabost u ruci, nozi ili jednoj strani tela deteta.
- Napadi.
Kako se dijagnosticiraju pedijatrijski tumori mozga?
Kada se posumnja na tumor mozga, dete se obično upućuje na različite preglede i testove kako bi se postavila tačna dijagnoza. Oni mogu uključivati:
- Fizički pregled: Lekar će pregledati dete kako bi utvrdio njegovo opće zdravstveno stanje. Pitat će dete i njegovu porodicu o simptomima, ličnoj medicinskoj historiji i porodičnoj medicinskoj historiji.
- Neurološki pregled: Ovaj pregled uključuje pitanja i testove kako bi se proverilo kako funkcionira detetov mozak. Testira mentalno stanje, ravnotežu, koordinaciju, čula, reflekse i još mnogo toga.
- Slikovne pretrage: Za detaljan prikaz mozga i/ili kičmene moždine deteta, lekar može preporučiti snimanja poput MRI-ja, CT-a ili PET skeniranja. Ponekad se prije snimanja primenjuje kontrastno sredstvo putem vene, kako bi se sumnjive promene u tkivu bolje uočile na snimcima.
- Test krvi: Analiza krvi, poznata kao test serumskih markera, može pokazati prisustvo određenih supstanci u organizmu deteta koje mogu biti povezane s tumorom (tumorski markeri).
- Biopsija: Podrazumeva uzimanje manjeg uzorka tumorskog tkiva, koji se zatim pregleda pod mikroskopom.
- Lumbalna punkcija: Tokom lumbalne punkcije, zdravstveni radnik ubacuje posebnu iglu u donji dio leđa deteta. Reč je o tečnosti koja cirkuliše oko mozga i kičmene moždine, a zatim se ispituje na prisustvo abnormalnih ćelija. Ako testovi otkriju abnormalne ćelije, zdravstveni tim će utvrditi da li je neoplazma kancerogena ili maligna.
Ako testovi otkriju abnormalne ćelije, zdravstveni tim će utvrditi da li je neoplazma kancerogena ili maligna. Tumor mozga može se klasificirati prema stepenu, što pomaže lekarima da procene koliko je ozbiljan i koliko brzo bi mogao rasti. Značenje ovih stepena je sledeće:
- Tumori 1. stepena rastu sporo. Tumorske ćelije izgledaju gotovo normalno.
- Tumori 2. stepena rastu sporo i manja je verovatnoća da će se proširiti na druge delove tela. Tumorske ćelije izgledaju donekle abnormalno.
- Tumori 3. ili 4. stepena su maligni. Agresivniji su i veća je verovatnoća da će se proširiti na druge delove mozga. Ćelije izgledaju primetno abnormalno.
Kako se leče tumori mozga kod dece?
Ukoliko je tumor mozga zloćudan ili izaziva izražene tegobe, lekar može preporučiti lečenje. Izbor terapije zavisi od vrste tumora, njegove lokacije i brzine širenja. Lečenje može uključivati:
- Hirurški zahvat može se primeniti kako bi se uklonio tumor u potpunosti ili delimično, ili kako bi se smanjio pritisak nastao nakupljanjem tečnosti.
- Hemoterapija, ciljana terapija, imunoterapija ili drugi lekovi za ubijanje ćelija raka ili ublažavanje simptoma.
- Radioterapija.
- Rehabilitacija, koja može pomoći detetu da povrati ili poboljša određene sposobnosti, posebno ako tumor utiče na govor, ravnotežu, kretanje ili druge funkcije.
Kako se može smanjiti rizik od raka mozga kod dece?
S obzirom na to da tačni uzroci tumora mozga još nisu u potpunosti poznati, trenutno ne postoji siguran način da se smanji rizik od njihovog nastanka.
Kakav je tok bolesti kod dece s tumorima mozga?
Tok bolesti kod dece s tumorima mozga uveliko varira ovisno o sledećim faktorima:
- Dob i opće zdravstveno stanje deteta.
- Mesto na kojem je tumor lociran.
- Veličina tumora.
- Stepen tumora.
- Vrsta tumora.
- Uspešnost delimičnog ili potpunog uklanjanja tumora.
- Da li se tumor proširio na druge delove tela.
Veliki i agresivni tumori mogu predstavljati ozbiljnu pretnju životu, ali zahvaljujući napretku u dijagnostici i lečenju, sve više dece ima veće šanse za preživljavanje.
Može li se pedijatrijski tumor mozga ponoviti nakon lečenja?
Pedijatrijski tumor mozga može se ponoviti, odnosno recidivirati, tokom detinjstva ili kasnije u odrasloj dobi.
Kada dođe do recidiva, može se razviti novi tumor drugačijeg tipa ili se isti tumor može ponovo povećati ako su posle lečenja u telu ostale abnormalne ćelije.
Koja pitanja postaviti lekaru?
Može biti korisno da zdravstvenom timu postaviti sledeća pitanja:
- Gdje je tumor lociran?
- Da li vrši pritisak na neku od okolnih struktura?
- Da li je benigni ili maligni?
- Da li se proširio na druge delove ili postoji rizik da se proširi?
- Koji je stepen tumora?
- Koje oblike lečenja preporučujete? Koji su rizici i moguće nuspojave tih terapija?
- Kolika je vjerovatnoća da se tumor vrati nakon lečenja?
- Da li kod deteta postoji neko stanje ili sindrom koji povećava rizik od raka i može dovesti do drugih zdravstvenih problema?
Vest da dete ima tumor mozga za porodicu može biti veoma teška i uznemirujuća. U takvim trenucima važno je potražiti stručnu pomoć, pouzdane informacije i emocionalnu podršku. Korisni mogu biti savetovališta, lokalne organizacije i online grupe, kao i razgovor s porodicama koje prolaze kroz slično iskustvo. Iako pojedini tumori mogu biti ozbiljni, napredak u dijagnostici i lečenju danas pruža sve veće šanse za uspešan ishod.