Koje su urođene anomalije urinarnog sistema, koji su njihovi simptomi i kako se leče?U ovom članku detaljnije ćemo govoriti o urođenim anomalijama urinarnog sistema, njihovim simptomima i načinu lečenja. Urođene urinarne anomalije su stanja koja su prisutna pri rođenju ili se javljaju veoma rano u detinjstvu, a mogu zahvatiti urinarni i/ili genitalni sistem. Mogu zahvatiti različite delove genitourinarnog sistema, odnosno mokraćnog i reproduktivnog sistema, ali i druge organske sisteme. Postoji veliki broj različitih vrsta ovih anomalija. Lekari ih najčešće otkrivaju tokom trudnoće ili u ranom periodu nakon rođenja.
Šta je urođena urinarna anomalija?
Urođene urinarne anomalije su nepravilnosti mokraćnog i reproduktivnog sistema. To su stanja koja nastaju tokom razvoja bebe u trudnoći ili vrlo rano nakon rođenja.
Ova stanja mogu zahvatiti sledeće organe:
- Bubrezi: Bubrezi čiste krv od viška vode, soli i štetnih materija i stvaraju urin.
- Mokraćni mehur: Mokraćni mehur čuva urin dok se ne izbaci iz tela.
- Ureteri: Ureteri su cevi koje prenose urin iz bubrega do mokraćnog mehura.
Koje su urinarne anomalije?
Najčešće urinarne anomalije su:
- Hidronefroza: Hidronefroza je stanje u kojem jedan ili oba bubrega oteknu ili se prošire jer urin ne može normalno da prolazi iz bubrega prema mokraćnom mehuru.
- Nespušteni testis (kriptorhizam): Tokom trudnoće testisi se razvijaju u stomaku, a zatim se normalno spuštaju u kožnu vrećicu iza penisa koja se zove skrotum. Kod nespuštenog testisa, jedan ili oba testisa se nakon rođenja ne spuste u skrotum.
- Hipospadija: Ovo stanje se javlja kod muških beba i zahvata uretru. Uretra je cev kroz koju urin i sperma izlaze iz tela. Normalno se njen otvor nalazi na vrhu penisa. Kod hipospadije, otvor uretre nalazi se na donjoj strani penisa.
- Spina bifida: Ovo stanje nastaje kada se tokom razvoja bebe u trudnoći mozak, kičmena moždina i/ili ovojnice oko kičmene moždine, koje se zovu meninge, ne razviju potpuno. Teži oblici mogu dovesti do delimične ili potpune paralize. Zbog toga se mogu javiti neurogeni mokraćni mehur i drugi problemi.
- Vezikoureteralni refluks: Normalno urin iz bubrega kroz uretere dolazi do mokraćnog mehura, a zatim kroz uretru izlazi iz tela. Kod vezikoureteralnog refluksa urin se vraća nazad u uretere, a ponekad i do bubrega.
- Ekstrofija mokraćnog mehura: Ovo je retko stanje kod kojeg je mokraćni mehur razvijen tako da je okrenut prema van. Beba tada urin izbacuje kroz otvor na trbušnom zidu, umesto kroz uretru.
- Prune Belly sindrom (Eagle-Barrettov sindrom): Ovo je retko stanje kod kojeg su trbušni mišići veoma slabi ili potpuno nedostaju. Zbog toga stomak može izgledati naborano, kao suha šljiva. Često se javljaju i nespušteni testisi i anomalije urinarnog sistema.
- Posteriorne uretralne valvule: Ovo stanje se javlja kod muških beba. Dodatni nabori tkiva u zadnjem delu uretre mogu otežati ili zaustaviti protok urina. Zbog toga se urin može vraćati nazad prema mokraćnom mehuru i dovesti do njegovog proširenja. Također može doći do oštećenja uretera i bubrega.
Koja je najčešća anomalija urinarnog sistema?
Nespušteni testis je najčešća anomalija urinarnog sistema kod dečaka.
Vezikoureteralni refluks je jedna od najčešćih anomalija urinarnog sistema kod devojčica.
Koji su simptomi urinarnih anomalija?
Simptomi zavise od vrste urinarne anomalije. Neka od ovih stanja ne izazivaju bol i mogu se otkriti samo pomoću snimanja.
Najčešći simptomi mogu biti:
- Bol sa strane, u stomaku ili leđima.
- Bol ili peckanje pri mokrenju.
- Urin ne izlazi ravnim i normalnim mlazom.
- Češće ili ređe mokrenje nego inače.
- Krv u urinu.
- Mučnina i povraćanje.
- Kila.
- Infekcije mokraćnih puteva.
- Dete ne raste i ne razvija se kako se očekuje.
Koji su uzroci urinarnih anomalija?
Uzroci ovih anomalija nisu potpuno jednostavni. Najčešće nastaju zbog kombinacije genetskih promena i faktora iz okoline.
Faktori iz okoline mogu biti:
- Dijabetes kod majke.
- Nedostatak nekih vitamina i minerala tokom trudnoće, kao što su folat i gvožđe.
- Korištenje nekih lekova koji mogu oštetiti bubrege, uključujući lekove protiv epilepsije.
Genetske promene koje se najčešće povezuju s urinarnim anomalijama nalaze se u genima PAX2 i HNF1B. Ovi geni pomažu u razvoju bubrega, urinarnog sistema i drugih tkiva dok se beba razvija u trudnoći.
Ko može imati anomalije urinarnog trakta?
Bebe kod kojih u porodici postoje problemi s bubrezima ili urinarnim sistemom mogu imati veći rizik od anomalija urinarnog trakta.
Kako se dijagnosticiraju anomalije urinarnog trakta?
Urođene anomalije urinarnog trakta često se otkriju tokom ultrazvuka u trudnoći. Ovim ultrazvukom prati se razvoj bebe i mogu se otkriti problemi kao što je premala količina plodove vode (oligohidramnij).
Nakon 20. sedmice trudnoće, najveći dio plodove vode stvara se zahvaljujući urinu bebe. Ako je tokom trudnoće količina plodove vode premala, lekar može posumnjati na problem s urinarnim traktom.
Ako se anomalija ne otkrije prije rođenja, može se otkriti kasnije, prema simptomima koji se pojave kod bebe ili djeteta.
Za potvrdu dijagnoze mogu se koristiti sledeći testovi:
- Ultrazvuk: Pregled kojim se bez zračenja dobijaju slike organa i tkiva.
- Analiza urina: Može pokazati da li postoji infekcija.
- Analize krvi: Pomažu da se proveri koliko dobro bubrezi filtriraju krv.
- CT (kompjuterizovana tomografija): Koristi rendgenske snimke za dobijanje detaljnih slika kostiju i tkiva u telu.
- Magnetna rezonanca (MRI): Koristi magnete, radiotalase i računar za dobijanje detaljnih slika organa i drugih dijelova tela.
- Mikcijska cistouretrografija: Snimanje kojim se prati mokraćni mehur dok se puni i prazni.
- Renalna scintigrafija (snimanje bubrega): Pregled u kojem se koristi mala količina radioaktivne materije kako bi se dobile detaljne slike bubrega.
- Urodinamska ispitivanja: Testovi koji se rade pomoću katetera i pokazuju kako mokraćni mehur funkcioniše.
Kako se leče urinarne anomalije?
Lečenje zavisi od vrste anomalije. Neka stanja ne trebaju lečenje.
Kod drugih se mogu koristiti:
- Antibiotici.
- Dijaliza.
- Transplantacija bubrega.
Lekari će pregledati zdravstveno stanje deteta, proceniti problem i napraviti plan lečenja koji mu najviše odgovara.
Šta očekivati ako dete ima urođenu urinarnu anomaliju?
Tok bolesti zavisi od vrste anomalije i od toga koliko su simptomi izraženi. Neka deca će morati redovno ići na kontrole i kasnije tokom života. Lekari će napraviti plan koji će pomoći detetu da živi što sigurnije, zdravije i samostalnije.
Kako dete raste, mogu se javiti:
- Nemogućnost kontrole mokrenja ili stolice.
- Infekcije mokraćnih puteva.
- Oštećenje mokraćnog mehura, bubrega i/ili uretera.
Teško oštećenje bubrega može dovesti do zatajenja bubrega. Tada može biti potrebna dijaliza ili transplantacija bubrega.
Ovo stanje može uticati i na izgled i funkciju genitalnih organa. Zbog toga kasnije može uticati i na mogućnost da osoba ima decu.
Kako urođene urinarne anomalije mogu uticati na dete?
Urođene urinarne anomalije mogu uticati i na emocije deteta, njegovo samopouzdanje i odnos s drugim ljudima. Lekari i drugi članovi tima mogu pružiti podršku i pomoći da period puberteta i prelazak u odraslo doba budu lakši i manje stresni.
Mogu li se urinarne anomalije sprečiti?
Ne mogu se sve urinarne anomalije sprečiti. Za zdravu trudnoću važno je:
- Redovno ići na preglede.
- Pitati lekara prije uzimanja lekova i dodataka.
- Svaki dan uzimati prenatalni vitamin s najmanje 400 mcg folne kiseline.
- Ne koristiti alkohol, cigarete ni lekove koje lekar nije preporučio.
Kada dete treba ići kod lekara?
Važno je redovno voditi dete na kontrole. Lekar će pratiti njegovo stanje od dojenačkog doba, kroz detinjstvo i adolescenciju, pa sve do odrasle dobi.
Kada treba otići u hitnu pomoć?
Ako dete ima urinarnu anomaliju i pojavi se neki od sledećih simptoma, treba otići u najbližu hitnu pomoć:
- Iznenadan ili jak bol u stomaku, leđima ili sa strane.
- Temperatura viša od 38 °C.
- Promene u mokrenju, kao što su mnogo češće ili ređe mokrenje, nemogućnost mokrenja, bol pri mokrenju ili krv u mokraći.
Koja pitanja treba postaviti lekaru?
Tokom pregleda korisno je lekaru postaviti sledeća pitanja:
- Koju urođenu urinarnu anomaliju dete ima?
- Kako će ova anomalija uticati na njegov život?
- Da li dete ima veći rizik za druge zdravstvene probleme?
- Da li je potrebno lečenje?
- Koje lečenje je najbolje?
- Na koje komplikacije treba obratiti pažnju?
- Kakve posledice se mogu javiti kasnije?
Jedan od najvećih strahova roditelja je da beba ima stanje koje može uticati na kvalitet njenog života. Urođena urinarna anomalija nastaje dok se beba razvija u trudnoći ili ubrzo nakon rođenja.
Mnoge urinarne anomalije se ne mogu sprečiti. Ipak, zdrava trudnoća može smanjiti rizik. Važno je uzimati prenatalne vitamine, izbegavati štetne stvari i redovno ići na kontrole kod lekara.
Ako dete ima urinarnu anomaliju, lekari će napraviti plan lečenja i praćenja prema njegovom stanju. Oni znaju da ovo može biti teško i za roditelje. Objasnit će koji pregledi i lečenja su potrebni i odgovoriti na sva pitanja.