U našem članku pod naslovom "Šta biste trebali jesti da biste smanjili rizik od raka debelog creva?", detaljno ćemo govoriti o ovoj temi. U ishranu je potrebno uključiti više namirnica bogatih vlaknima, smanjiti konzumaciju crvenog mesa i ograničiti unos alkohola. Ako je izreka „ono si što jedeš“ tačna, onda je jasno koliko je zdrava prehrana važna.
Ako imate visok rizik od razvoja raka debelog creva, određene životne navike mogu pomoći u smanjenju tog rizika, i zdrava prehrana je bez sumnje jedna od njih.
Pogledajmo koje namirnice treba konzumirati, a koje izbjegavati kako bismo očuvali zdravlje debelog creva i smanjili rizik od kolorektalnog karcinoma.
Koje su namirnice dobre za zdravlje debelog creva?
Kolorektalni karcinom spada među bolesti kod kojih svakodnevne navike mogu imati veliki uticaj na smanjenje rizika. Iako se mnoge vrste raka ne mogu u potpunosti sprečiti, zdraviji način života može značajno doprineti zaštiti debelog creva.
Ishrana može imati važnu ulogu u smanjenju rizika od kolorektalnog karcinoma. Zbog toga pažljiv i pravilan izbor namirnica može značajno doprineti očuvanju zdravlja debelog creva. U nastavku donosimo nekoliko korisnih saveta za zdraviju ishranu.
- Potrebe za vlaknima zadovoljiti unosom veće količine voća i povrća
„Jedite povrće“ često je ponavljan savet, i to s razlogom. Jedan od tih razloga je i taj što konzumiranje voća i povrća bogatog vlaknima može pomoći u smanjenju rizika od kolorektalnog karcinoma.
Svi izvori vlakana su korisni za zdravlje debelog creva, ali voće i povrće su lako dostupni (i često ukusni) izvori. Vlakna pomažu probavnom sistemu tako što ubrzavaju prolazak otpadnih materija kroz debelo crevo, pomažu u snižavanju holesterola, pa pomažu čao i u poboljšanju simptoma hemoroida.
Celovite žitarice također su odličan izvor vlakana, jer su manje prerađene i bogate važnim vitaminima i mineralima. Prema jednoj studiji iz 2020. godine, osobe koje redovno konzumiraju celovite žitarice imale su manji rizik od određenih vrsta raka, među kojima je i rak debelog creva.
- Značajno smanjite konzumaciju crvenog i prerađenog mesa.
Jeste li upoznati s rečju "kancerogen"? Ova reč se odnosi na sve što ima potencijal uzrokovati rak, poput duhana, UV zraka i azbesta. I, ispostavilo se, uključuje i neke vrste mesa.
Studije su povezale crveno meso s povećanim rizikom od raka debelog creva. Međunarodna agencija za istraživanje raka (IARC) klasificira crveno meso kao kancerogen Grupe 2A, što znači da se smatra „verovatno kancerogenim za ljude“.
To još više važi za prerađeno meso. Prerađeno meso se odnosi na meso (slanina, šunka, kobasice, hrenovke itd.) koje je konzervirano dimlenjem, salamurenjem, soljenjem ili dodavanjem hemijskih konzervansa. Prerađeno meso je klasifikovano kao kancerogen Grupe 1, što znači da postoje dokazi o kancerogenosti kod ljudi. Time se svrstava u istu grupu s duhanom i drugim poznatim štetnim supstancama.
- Izbacivanje iz ishrane ultra-prerađenu hranu
Ultra prerađena hrana je hrana koja je industrijski izmenjena i često sadrži dodane masti, škrob, šećere i hidrogenizirane masti. Sadrži aditive, konzervanse i druge sastojke koji joj daju bolji okus i duže traju, ali također može imati stvaran negativan uticaj na zdravlje.
Prema istraživanju iz 2022. godine, česta konzumacija ultra prerađene hrane može biti povezana s većim rizikom od raka debelog creva. Kod muškaraca koji su je konzumirali u velikim količinama zabilježen je 29% veći rizik u odnosu na one koji su njen unos držali pod kontrolom.
- Razmislite o pescetarijanskom načinu ishrane
Istraživanje koje je trajalo pet godina i obuhvatilo više od 77.000 učesnika pokazalo je da ishrana bogata voćem, povrćem i ribom može imati zaštitnu ulogu kada je reč o raku debelog creva. Rezultati istraživanja pokazali su da su osobe koje su pratile pesko-vegetarijanski način ishrane imale 45% manju verovatnoću za razvoj raka debelog creva u odnosu na one koji su redovno konzumirali meso.
Pesko-vegetarijanska ishrana, poznata i kao pescetarijanska, podrazumeva način ishrane bez mesa, ali uz konzumaciju ribe i morskih plodova.
Isto istraživanje pokazalo je da je rizik od kolorektalnog karcinoma bio niži kod osoba koje ne konzumiraju meso. Kod vegetarijanaca je taj rizik bio smanjen za 22%, dok je kod vegana, u poređenju s nevegetarijancima, bio manji za 16%.
Dodavanje ribe i morskih plodova u ishranu može pomoći da se lakše unesu važni nutrijenti, naročito ako se prehrana uglavnom zasniva na biljnim namirnicama.
- Isprobajte mediteransku prehranu
Za one koji traže dobar primer pesco-vegetarijanske prehrane, mediteranski način ishrane može biti savršen izbor jer naglašava sveže voće, povrće i ribu bogate omega-3 masnim kiselinama. Ovakav način ishrane može smanjiti rizik od raka debelog creva i do 43%.
Prema navodima Savetodavnog odbora za prehrambene smernice Ministarstva poljoprivrede SAD-a, mediteranska ishrana ubraja se među zdrave modele prehrane jer pomaže u očuvanju zdravlja, osigurava važne nutrijente i može smanjiti rizik od hroničnih bolesti. Mediteranska deta stavlja naglasak na plodove mora, voće i povrće, kao i na integralne žitarice, pasulj, orašaste plodove i maslinovo ulje.
Mediteranski način ishrane smatra se jednim od najzdravijih obrazaca prehrane, jer može doprineti smanjenju rizika od raka debelog creva i rektuma, kao i od srčanih i drugih hroničnih bolesti.
- Smanjenje (ili totalni prestanak) konzumacije alkohola
Jedno međunarodno istraživanje pokazalo je da se mnogi smrtni slučajevi od raka mogu povezati s rizicima koji se mogu smanjiti, među njima i s konzumacijom alkohola. Prekomerno konzumiranje alkohola povezano je sa povećanim rizikom od raznih zdravstvenih problema, uključujući rak debelog creva.
Općenito, muškarci bi trebali ograničiti konzumaciju alkohola na dvije porcije dnevno, a žene na jednu porciju dnevno.
- Promenom svakodnevnih navika do manjeg rizika
Zdrava prehrana i dovoljno telovježbe mogu značajno smanjiti rizik od raka debelog creva. Također je važno znati kada se treba testirati na ovu bolest.
Kako se rizik povećava s godinama, preporučuje se prvi skrining u 45. godini, dok bi osobe s porodičnom historijom kolorektalnog karcinoma trebale s lekarom razgovarati o mogućnosti ranijeg pregleda. Također, u slučaju simptoma poput rektalnog krvarenja ili neobjašnjivog gubitka težine, važno je da se odmah obratite lekaru.
Rak debelog creva u Sjedinjenim Američkim Državama svake godine predstavlja jedan od značajnih uzroka smrti povezanih s rakom. Ipak, zdravije navike i redovni pregledi mogu značajno pomoći u smanjenju rizika i ranom otkrivanju bolesti.