Šta su majmunske boginje, kako se prenose i kako se liječe? U ovom tekstu objasnit ćemo šta su majmunske boginje, kako se prenose i kako se liječe. Majmunske boginje su rijetka zarazna bolest koja se najčešće javlja u Zapadnoj i Centralnoj Africi. Iako je u posljednje vrijeme broj slučajeva porastao, rizik od zaraze je i dalje nizak.
Kako se prenose majmunske boginje?
Majmunske boginje mogu se prenijeti na sljedeće načine:
- Bliskim fizičkim kontaktom s plikovima ili krastama zaražene osobe, na primjer tokom seksualnog kontakta, ljubljenja, grljenja ili držanja za ruke.
- Dodirivanjem odjeće, posteljine ili peškira koje je koristila zaražena osoba.
- Ako zaražena osoba kašlje ili kiše u vašoj blizini.
- U nekim dijelovima Zapadne i Centralne Afrike, ugrizom zaraženih životinja, kao što su miševi, pacovi i vjeverice. Bolest se može prenijeti i dodirivanjem njihovog krzna, kože, krvi, tjelesnih tečnosti, plikova ili krasta, kao i jedenjem njihovog mesa.
Rizik od zaraze je veoma nizak ako niste bili u bliskom kontaktu s osobom koja ima majmunske boginje ili simptome ove bolesti, niste dodirivali njenu kožu niti dijelili peškire, odjeću ili posteljinu i niste nedavno putovali u Zapadnu ili Centralnu Afriku.
Ako niste bili u bliskom kontaktu s osobom koja ima majmunske boginje ili simptome ove bolesti, niste dodirivali njenu kožu niti dijelili peškire, odjeću ili posteljinu, i niste nedavno putovali u Zapadnu ili Centralnu Afriku, vrlo je mala vjerovatnoća da ćete se zaraziti.
Koji su simptomi majmunskih boginja?
Prvi simptomi obično se javljaju između 5 i 21 dan nakon zaraze. Najčešći simptomi su:
- visoka temperatura,
- glavobolja,
- bolovi u mišićima,
- bol u leđima,
- uvećani limfni čvorovi,
- drhtavica,
- jak umor,
- osip,
- bolovi u zglobovima.
Kako se razvija osip kod majmunskih boginja?
Osip se najčešće pojavi od jednog do pet dana nakon prvih simptoma. Obično prvo izbije na licu, a zatim se može proširiti na druge dijelove tijela, uključujući usta, genitalno područje i anus. Mogu se javiti i bol ili krvarenje u analnom području.
Osip ponekad liči na vodene kozice. Počinje kao izdignute tačkice koje se zatim pretvaraju u male plikove ispunjene tečnošću. Na kraju se na njima stvaraju kraste koje kasnije otpadaju.
Simptomi majmunskih boginja obično prolaze u roku od nekoliko sedmica. Dok simptomi traju, bolest se može prenijeti na druge osobe.
Kada se treba javiti zdravstvenoj ustanovi?
Javite se zdravstvenoj ustanovi ako
- imate osip sa plikovima, bol ili krvarenje u analnom području, a uz to se nešto od sljedećeg odnosi na vas;
- u posljednje tri sedmice bili ste u bliskom kontaktu, uključujući i seksualni kontakt, s osobom koja ima ili možda ima majmunske boginje, čak i ako još nije testirana,
- u posljednje tri sedmice imali ste jednog ili više novih seksualnih partnera,
- u posljednje tri sedmice boravili ste u Zapadnoj ili Centralnoj Africi.
Ako se nešto od ovoga odnosi na vas, ostanite kod kuće i izbjegavajte bliski kontakt s drugim ljudima dok vam zdravstveni radnik ne kaže šta dalje da radite. Nemojte dijeliti peškire, posteljinu ni druge lične stvari.
Prije nego što odete u ambulantu ili bolnicu, prvo ih nazovite i objasnite situaciju. Recite da li ste bili u kontaktu s osobom koja ima ili možda ima majmunske boginje i da li ste nedavno putovali u Zapadnu ili Centralnu Afriku.
Kako se liječe majmunske boginje?
Majmunske boginje uglavnom imaju blag tok i većina ljudi se oporavi za nekoliko sedmica bez posebnog liječenja. Ako su simptomi jači i osoba se osjeća loše, može biti potrebno bolničko liječenje.
Veća je mogućnost da će liječenje u bolnici biti potrebno kod:
- starijih osoba,
- male djece,
- osoba koje imaju druge zdravstvene probleme ili koriste lijekove koji slabe imunitet.
Pošto se majmunske boginje prenose bliskim kontaktom, osoba kojoj je potvrđena bolest treba da se izoluje.
Vakcinacija protiv majmunskih boginja
Majmunske boginje izaziva virus sličan virusu velikih boginja. Vakcina protiv velikih boginja pruža visok nivo zaštite i od majmunskih boginja.
Ko treba da primi vakcinu protiv majmunskih boginja?
Vakcinacija se preporučuje osobama koje imaju veći rizik od kontakta s virusom, kao što su:
- zdravstveni radnici koji brinu o osobama kod kojih su potvrđene majmunske boginje ili postoji sumnja na ovu bolest,
- muškarci koji imaju seksualne odnose s muškarcima ili imaju više partnera,
- osobe koje su bile u bliskom kontaktu s nekim ko ima majmunske boginje.
Najbolje je primiti jednu dozu vakcine u roku od četiri dana nakon kontakta. Vakcina se može primiti i do 14 dana nakon kontakta. Zdravstvenim radnicima se uglavnom preporučuju dvije doze.
Kako se zaštititi od majmunskih boginja?
Majmunske boginje su rijetke, ali se rizik od zaraze i prenošenja bolesti može dodatno smanjiti. Preporučuje se:
- redovno prati ruke sapunom i vodom ili koristiti sredstvo za dezinfekciju ruku na bazi alkohola,
- razgovarati s partnerom o seksualnom zdravlju i mogućim simptomima,
- upoznati se sa simptomima majmunskih boginja,
- ako primijetite simptome, izbjegavajte seksualne odnose i bliski kontakt s drugima dok vas doktor ne pregleda i ne kaže da više nema rizika od prenošenja bolesti,
- ne dijeliti posteljinu i peškire s osobom koja ima majmunske boginje,
- držati razmak od najmanje jednog metra od osobe koja ima majmunske boginje,
- tokom boravka u Zapadnoj ili Centralnoj Africi ne prilaziti divljim ili napuštenim životinjama i ne dodirivati bolesne ili uginule životinje,
- tokom boravka u tim područjima ne dodirivati niti jesti meso divljih životinja.