U našem članku pod naslovom "Šta je skolioza (zakrivljenost kičme)? Šta je uzrokuje? Kako se leči?", detaljno ćemo govoriti o ovoj temi. Skolioza je abnormalna zakrivljenost kičme. Skolioza se obično otkriva tokom rasta u detinjstvu ili adolescenciji (dečija skolioza). Kada skolioza počne ili se pojavi nakon adolescencije, tada je nazivamo "skolioza odraslih" jer se zakrivljenost uočava nakon završetka rasta i razvoja kičmenog stuba.
Šta je skolioza kod odraslih?
Skolioza je abnormalna zakrivljenost kičme. Kičma prirodno ima određene krivine prema napred i nazad. Kod skolioze, kičma se rotira i razvija bočnu krivinu. Krivine mogu varirati od 10 stepeni, što se smatra blagim, do 100 stepeni ili više.
U većini slučajeva, skolioza je blaga i ne zahteva lečenje. Kod odraslih, stepen zakrivljenosti kičme određuje da li je potrebno lečenje. Lečenje je prvenstveno usmereno na ublažavanje simptoma i ne zahteva nužno ispravljanje krivine. Uvek je prvobitni cilj smanjiti bol i poboljšati funkciju.
Skolioza sama po sebi najčešće ne izaziva bolove. Međutim, promene koje nastaju na kičmi usled procesa starenja mogu uzrokovati različite tegobe. Takvi simptomi se leče na isti način kod osoba sa skoliozom i bez nje. Zakrivljenost kičme uglavnom dobija veći značaj tek kada se razmatra mogućnost hirurškog zahvata. Promene u izgledu tela su također moguće ovisno o stepenu zakrivljenosti kičme.
Općenito, većina skolioza kod adolescenata javlja se u torakalnom ili grudnom delu kičme. Kod odraslih, glavni problem je obično lumbalna regija ili donji dio kičme. Ovaj dio kičme je najosjetljiviji na promene koje se javljaju sa starenjem ili degeneracijom.
Koji su uzroci skolioze kod odraslih?
Uzrok skolioze kod odraslih varira ovisno o vrsti skolioze. Najčešći oblik skolioze kod odraslih je degenerativna (krivine kičme koje se razvijaju s godinama). Kod pojedinih osoba skolioza je prisutna još od djetinjstva ili adolescencije, ali ostaje neprimećena sve do odraslog doba. U nekim slučajevima, adolescentna skolioza može razviti simptome sa starenjem, što može zahtijevati lečenje. Postoji i idiopatska skolioza (nepoznatog uzroka) koja se obično otkriva tokom rasta u detinjstvu ili adolescenciji. Kada počne ili se otkrije nakon adolescencije, naziva se idiopatska skolioza kod odraslih jer se zakrivljenost otkriva nakon potpunog rasta skeleta.
Koji su simptomi skolioze kod odraslih?
Većina slučajeva skolioze kod odraslih ne uzrokuje izražene simptome, ali može uzrokovati bol. Bol u leđima može biti posledica nekoliko uzroka, uključujući artritis, loše držanje, slabost mišića trupa i gubitak kondicije. Kompresija živaca u lumbalnom delu kičme također može uzrokovati simptome poput bolova u nogama, utrnulosti i slabosti. U nekim slučajevima mogu se primetiti i fizičke promene u telu, kao što su:
- Smanjenje telesne visine
- Neravnomerno poravnanje karlice i kukova.
Kako se dijagnosticira skolioza kod odraslih?
Prije nego što lekar predloži plan lečenja, kod sumnje na skoliozu kod odraslih najpre se uzima detaljna anamneza pacijenta. To podrazumijeva prikupljanje informacija o:
- Porodičnoj amnezi.
- Vremenu kada je prvi put primećena promena na kičmi.
- Progresiji zakrivljenosti (što se može proceniti upoređivanjem ranijih rendgenskih snimaka).
- Prisustvu i lokalizaciji bola, ukoliko postoji.
- Eventualnim poremećajima funkcije creva, mokraćnog mehura ili motoričkim smetnjama, koji mogu ukazivati na ozbiljnije oštećenje ili pritisak na živce uzrokovan skoliozom.
Tokom fizičkog pregleda, lekar će pregledati pacijentova leđa kako bi procenio oblik kičme i posmatrao pokrete tela. Također se mogu testirati nervne funkcije, uključujući reflekse, oset i snagu mišića.
Po potrebi, lekar može preporučiti rendgensko snimanje. Snimci urađeni iz prednje i bočne projekcije omogućavaju detaljan prikaz cele kičme. Na osnovu njih se može utvrditi da li je prisutna skolioza, kao i odrediti njen stepen.
Kako se leči skolioza kod odraslih?
U lečenju skolioze kod odraslih postoje dvije osnovne metode: konzervativno (nekirurško) i hirurško lečenje.
Konzervativno lečenje: Kod većine odraslih osoba sa skoliozom moguće je izbeći operativni zahvat i stanje držati pod kontrolom. Terapija se najčešće sastoji od redovnih kontrolnih pregleda kod lekara, korištenja blagih analgetika koji se mogu dobiti bez recepta po potrebi, kao i provođenja vežbi koje jačaju mišiće trupa, stomaka i leđa te doprinose boljoj pokretljivosti i fleksibilnosti.
Također je važno prestati sa pušenjem, ukoliko osoba puši, jer je poznato da pušenje ubrzava degenerativne promene na kičmi.
U većini slučajeva lekar savjetuje različite oblike fizikalne terapije s ciljem očuvanja mišićne snage i ublažavanja bola. To najčešće obuhvata:
- Rad na poboljšanju držanja (posture).
- Bavljenje niskointenzivnim vežbama poput plivanja.
- Svakodnevno izvođenje vežbi istezanja i razgibavanja.
- Održavanje aktivnog načina života.
Ako se bol ne ublaži lekovima koji se uzimaju oralno ili fizikalnom terapijom, lekar može predložiti epiduralne injekcije (primenu leka u područje oko kičmene moždine) ili blokade nerava kako bi se postiglo efikasnije smanjenje simptoma.
Hirurško lečenje: Operativni zahvat u određenim slučajevima skolioze kod odraslih može biti neophodan. Međutim, zbog mogućih komplikacija koje prate operacije kičme, on se smatra poslednjom opcijom. Hirurška intervencija se može preporučiti u sledećim slučajevima:
- Bol: Ako je bol u leđima i nogama uzrokovana skoliozom jaka, ne reaguje na konvencionalno lečenje i traje dugo, operacija može biti neophodna.
- Nestabilnost kičme: Za praćenje napredovanja skolioze i odluku o potrebi operacije važno je da se proceni da li je kičma u ravnoteži. Prilikom stajanja, glava treba biti uravnotežena iznad centra karlice kada se gleda spreda, a iznad zglobova kuka kada se gleda sa strane. Ako krivina napreduje do tačke u kojoj to više nije moguće, stanje se obično vremenom pogoršava, uz sve jači bol i smanjenje pokretljivosti.
- Poboljšanje kvaliteta života: Iako se operacija ne preporučuje isključivo za ispravljanje izgleda uzrokovanog stanjem, nekada simptomi deformiteta kičme mogu postati nepodnošljivi. Neravnoteža kičme također utiče na sposobnost obavljanja osnovnih funkcija i narušiti opću kvalitetu života. U tim slučajevima, operacija je jedina opcija. Kod mladih odraslih osoba, kozmetička deformacija može biti značajan faktor u odluci o operaciji, dok to uglavnom nije slučaj kod starijih osoba. Postoje različite opcije operacije kičme ovisno o svakom slučaju. Općenito, hirurški zahvati su osmišljeni da stabiliziraju kičmu, osiguraju ravnotežu i smanje pritisak na živce. Operacija stabilizacije kičme podrazumeva spajanje pršljenova pomoću koštanih presadaka, nakon čega se koriste metalni implantati koji drže kičmu u pravilnom položaju.
Napredak u hirurškim tehnikama i kompjuterski potpomognutim navigacijskim sistemima omogućava manje invazivne pristupe i ubrzava vreme oporavka.
Može li se skolioza kod odraslih sprečiti?
U suštini, skolioza kod odraslih se ne može sprečiti. Kod idiopatske skolioze tačan uzrok nije poznat, dok se degenerativna skolioza razvija postepeno kao posledica prirodnog procesa starenja. Iako prevencija nije moguća, preporučuju se redovne aktivnosti niskog intenziteta i pridržavanje vežbi koje jačaju mišiće trupa.
Kakav je tok skolioze kod odraslih?
Tok skolioze kod odraslih može varirati ovisno o vrsti (idiopatska ili degenerativna) i težini simptoma. U većini slučajeva, prvi korak u lečenju je nekirurški pristup koji uključuje fizikalnu terapiju, redovne vežbe i upotrebu protuupalnih lekova koji se mogu kupiti bez recepta. Održavanje idealne telesne težine i nastavak redovnog programa vežbanja su među najboljim načinima za minimiziranje simptoma povezanih sa skoliozom kod odraslih.
Hirurško lečenje skolioze kod odraslih može značajno doprineti poboljšanju kvaliteta života i smanjenju bolova koje uzrokuje ovo stanje. Kada se operacija izvodi iz odgovarajućih medicinskih razloga i uz adekvatnu postoperativnu negu, najčešće se dobiju vrlo dobri rezultati. Ipak, obzirom da se radi o zahvatu koji nosi određene rizike, operacija se preporučuje samo u slučaju da druge metode lečenja nisu dovoljne.