U našem članku pod naslovom "Šta je relapsno-remitirajuća multipla skleroza (RRMS)? Koji su njeni simptomi? Kako se leči?", detaljno ćemo govoriti o ovoj temi. Relapsno-remitirajuća multipla skleroza (RRMS) je najčešći oblik multiple skleroze. Simptomi RRMS-a javljaju se u periodima pogoršanja. Ova pogoršanja se javljaju između perioda kada su simptomi vrlo blagi ili ih uopće nema. Lekovi mogu pomoći u kontroli i ublažavanju pogoršanja, što omogućava pacijentu da se oseća bolje.
Šta je relapsno-remitirajuća multipla skleroza (RRMS)?
RRMS, odnosno relapsno-remitentna multipla skleroza, oblik je MS-a u kojem se faze pogoršanja simptoma (relapsi ili napadi) smjenjuju s periodima delimičnog ili potpunog oporavka (remisije). Relapsi su periodi u kojima se pojavljuju novi simptomi ili se postojeći simptomi pogoršavaju. Simptomi mogu trajati od nekoliko dana do nekoliko sedmica.
Jesu li relapsno-remitirajuća multipla skleroza (RRMS) i multipla skleroza (MS) ista stvar?
RRMS je vrsta multiple skleroze. Multipla skleroza (MS) je autoimuno stanje koje utiče na centralni nervni sistem. Simptomi su slični kod svih vrsta MS, ali početak simptoma može varirati u zavisnosti od vrste.
Termin "relapsno-remitirajuća" pomaže u razumijevanju šta očekivati tokom trajanja bolesti. Ovakva klasifikacija olakšava pacijentu i lekaru izbor terapije koja najbolje odgovara stanju pacijenta.
Koliko je česta relapsno-remitentna multipla skleroza (RRMS)?
Otprilike milion ljudi u Sjedinjenim Američkim Državama živi s multiplom sklerozom. Procenjuje se da 80% do 85% ljudi kojima je dijagnosticirana MS ima relapsno-remitentnu multiplu sklerozu (RRMS), što je čini najčešćim oblikom MS-a.
Koji su najčešći simptomi relapsno-remitentne multiple skleroze (RRMS)?
Simptomi relapsno-remitentne multiple skleroze (RRMS) variraju od osobe do osobe, ali obično uključuju:
- Promene vida, uključujući zamućen vid, poremećaj u prepoznavanju boja, bol pri pokretanju očiju ili dvostruki vid.
- Trnci ili utrnulost u raznim delovima tela.
- Osećaj stezanja oko prsa ili trbuha koji se oseća kao da je telo ubuhvaćeno.
- Osećaj umora.
- Problemi s mjehurom ili crevima, uključujući otežano mokrenje, zadržavanje urina ili iznenadnu potrebu za mokrenjem.
- Osećaj trnaca ili šoka koji se širi niz leđa kada se vrat savije prema napred.
- Poteškoće pri hodanju.
- Slabost ili ukočenost mišića.
- Kognitivni problemi, poznati kao „moždana magla“, uključuju otežano pamćenje i smanjenu sposobnost koncentracije.
Uobičajeno je da se simptomi pojavljuju zajedno tokom recidiva ili pogoršanja bolesti. Kod nekih ljudi koji postignu potpuni oporavak, simptomi više ne postoje. Međutim, kod drugih je oporavak nepotpun i simptomi postaju trajni. U većini slučajeva ovo se može kontrolisati uz stručnu pomoć lekara. Na primer, kod izražene ukočenosti ili spastičnosti često pomažu redovne vežbe istezanja pod nadzorom fizioterapeuta, uz dodatnu primenu lekova ili botoks inekcija.
Šta može pogoršati simptome relapsno-remitentne multiple skleroze (RRMS)?
Kod osoba s RRMS-om, određeni uticaji iz okoline mogu izazvati relaps ili pogoršanje simptoma.
Ovi faktori mogu uključivati:
- Stres.
- Vrućina ili visoke temperature.
- Infekcije (čak i blaga infekcija sinusa ili urinarnog trakta može izazvati ponovnu pojavu starih simptoma multiple skleroze).
- Upotreba duhanskih proizvoda.
- Nedostatak vitamina D.
Faktori koji izazivaju simptome RRMS-a mogu se razlikovati od osobe do osobe, pa ono što pogoršava simptome kod jedne osobe ne mora uticati na drugu.
Koji su uzroci multiple skleroze?
Tačan uzrok multiple skleroze (MS) nije poznat. Istraživanja pokazuju da je povezana s genetskom predispozicijom (promjenama u DNK) koja čini osobu podložnijom autoimunim stanjima poput MS-a. Kao i kod većine autoimunih bolesti, genetika ima ograničen uticaj na razvoj MS-a, pa je rizik prenošenja na potomstvo relativno mali.
Smatra se da i okolišni faktori mogu doprineti nastanku MS-a, uključujući izloženost bakterijama ili virusima, poput Epstein-Barr virusa.
Kod multiple skleroze, imuni sistem greškom napada zdrave delove centralnog nervnog sistema. Posebno napada mijelin, zaštitni sloj koji obavija nervna vlakna u mozgu i kičmenoj moždini. Kada dođe do ovog imunološkog napada, može se javiti pogoršanje simptoma ili tzv. relaps bolesti.
Koje su komplikacije relapsno-remitentne multiple skleroze (RRMS)?
Komplikacije RRMS-a nastaju kada pogoršanje simptoma dovede do dodatnih zdravstvenih problema, kao što su:
- Pojačana napetost mišića (spastičnost).
- Gubitak vida ili poteškoće s fokusiranjem.
- Problemi s kontrolom mokraćnog mehura ili creva.
- Seksualna disfunkcija.
- Poteškoće u kognitivnim funkcijama (razmišljanje i pamćenje).
- Promene raspoloženja, poput anksioznosti i/ili depresije.
Na koji način se dijagnosticira ovaj oblik multiple skleroze (RRMS)?
Dijagnosticiranje MS-a je teško jer ne postoji jedinstveni test ili postupak koji može potvrditi ili isključiti ovu bolest. Informacije je potrebno prikupiti iz različitih izvora, uključujući medicinsku historiju, fizički pregled i rezultate testova. To može uključivati:
- Magnetna rezonanca (MRI) za procjenu oštećenja mozga i kičmene moždine.
- Lumbalna punkcija (uzimanje uzorka likvora iz kičme) koristi se za otkrivanje znakova MS-a, uključujući oligoklonske trake. One su često prisutne kod MS-a, ali se mogu javiti i kod drugih bolesti. Mogu ukazivati na upalu u mozgu i/ili kičmenoj moždini.
- Krvne pretrage za isključivanje stanja sa sličnim simptomima.
- Optička koherentna tomografija (OCT) je bezbolna pretraga koja prikazuje nervne strukture u stražnjem delu oka (mrežnici) i može otkriti oštećenja povezana s MS-om.
Kada se postavlja dijagnoza relapsno-remitentne multiple skleroze (RRMS)?
MS se obično dijagnosticira između 20. i 40. godine života, ali relapsno-remitentna multipla skleroza (RRMS) se može javiti u bilo kojoj dobi.
Kako se leči relapsno-remitentna multipla skleroza (RRMS)?
Lečenje relapsno-remitentne multiple skleroze (RRMS) uglavnom uključuje upotrebu lekova usmerenih na promenu toka stanja.
Ovi lekovi mogu biti u različitim oblicima:
- Injekcija: Mala igla se uvodi kroz kožu kako bi se dala doza leka.
- Oralni lek: Ovo je tableta koja se uzima oralno i proguta cela uz čašu vode.
- Infuzija: Doktor ubacuje malu iglu u venu na ruci, a lek polako ulazi u krvotok.
Postoji nekoliko lekova koje je odobrila Američka agencija za hranu i lekove (FDA) za RRMS, a oni se fokusiraju na sledeće ciljeve:
- Smanjenje broja napada.
- Smanjenje oštećenja (ožiljaka) centralnog nervnog sistema.
- Usporavanje napredovanja simptoma
Važno je razumeti da današnji tretmani ne mogu popraviti postojeću demijelinizaciju, ali nauka radi na mogućim rešenjima.
Međutim, važno je započeti s ovim lekovima (terapije koje menjaju tok bolesti ili DMT-ovi) što ranije, jer oni mogu pomoći u sprečavanju daljnjeg oštećenja nervnog sistema.
Koji lekovi se primenjuju kod RRMS-a?
Lekovi koji leče relapsno-remitentnu multiplu sklerozu (RRMS) se stalno menjaju. Preporučuje se da razgovarate s lekarom o trenutno dostupnim lekovima za ublažavanje simptoma. Lekar vam također može objasniti potencijalne nuspojave lekova.
Obzirom da RRMS ne uzrokuje izraženu opću upalu, protuupalni tretmani mogu biti manje efikasni u ovom stadiju bolesti.
Da li RRMS pokazuje znakove poboljšanja tokom vremena?
Iako za RRMS još nema konačnog leka, naučna istraživanja se nastavljaju kako bi se bolest bolje razumela. Dostupne terapije mogu usporiti napredovanje bolesti i smanjiti učestalost relapsa (napada).
Koliki je očekivani životni vek kod osoba sa multiple sklerozom (MS)?
Osobe kojima je dijagnosticirana MS mogu živjeti dug i ispunjen život. U nekim retkim slučajevima, očekivani životni vek može biti skraćen, bilo zbog same MS ili komplikacija povezanih s drugim medicinskim stanjima. Međutim, mnoge od ovih komplikacija se mogu sprečiti ili kontrolisati. Na primer, bolesti poput srčanih obolenja i moždanog udara važno je kontrolisati uz pomoć lekara opće prakse.
Kakav je tok relapsno-remitentne multiple skleroze (RRMS)?
Tok bolesti kod RRMS-a uveliko varira od osobe do osobe. Neki ljudi retko doživljavaju relapse i možda neće iskusiti nove simptome godinama, dok drugi mogu imati česte relapse i zahtevati intenzivnije lečenje. Brzi razvoj terapijskih opcija doveo je do poboljšanja toka multiple skleroze tokom vremena.
Da li je moguće sprečiti multipla sklerozu?
Ne postoji poznat način za potpuno sprečavanje multiple skleroze (MS).
Ipak, uz pridržavanje propisane terapije i izbegavanje mogućih okidača iz okoline, može se smanjiti učestalost relapsa (pogoršanja simptoma).
Da li RRMS s vremenom prelazi u druge tipove multiple skleroze?
Sekundarna progresivna multipla skleroza (SPMS) često se razvija kod osoba koje prethodno imaju RRMS. SPMS se razvija nakon RRMS-a, a u ovoj fazi simptomi se postepeno pogoršavaju, dok se učestalost relapsa smanjuje. Tačan uzrok SPMS-a još nije poznat. Rano i efikasno lečenje može smanjiti ili sprečiti pojavu SPMS-a.
Kada trebate posetiti lekara?
Trebali biste posetiti lekara ako osetite nove ili pogoršane simptome relapsno-remitentne multiple skleroze (RRMS). Također biste trebali razgovarati sa svojim lekarom ako osetite nuspojave od terapije.
Koja pitanja trebate postaviti svom lekaru?
Može biti korisno da postavite svom lekaru sledeća pitanja tokom pregleda:
- Koju vrstu MS-a imam?
- Koju terapiju preporučujete?
- Da li lečenje ima nuspojave?
- Kako treba upravljati simptomima kada se ponovo pojave?
- Na koji način se mogu prepoznati faktori koji pogoršavaju simptome?
Recidivno-remitentna multipla skleroza (RRMS) može imati značajan uticaj na svakodnevni život. Lekar može pomoći u vođenju procesa lečenja kako bi se sprečili ili smanjili napadi. Život s kroničnim stanjem može biti izazovan i mnogi ljudi pronalaze olakšanje razgovorom sa stručnjakom za mentalno zdravlje. Zdravstveni tim je uvek dostupan za pitanja i pružanje podrške kako biste se lakše nosili s RRMS dijagnozom.